spacer.png, 0 kB
Het kerkorgel van de Sint Martinusparochie van Vaassen E-mail

 

Het kerkorgel van de Sint Martinus Parochie te Vaassen is rond 1870 gebouwd door de beroemde orgelbouwers Gebroeders Maarschalkerweerd uit Utrecht en is sindsdien enkele malen vernieuwd. Het is in de toren van de kerk, boven de ingang van de kerk gebouwd en heeft aan de kant van het schip van de kerk een ruim balkon. Het orgel is een mooi stukje plaatselijke kerkelijke cultuur dat voor velen verborgen blijft. Een goede reden om er in Ampt Epe aandacht aan te besteden.

Een klein stukje van de geschiedenis van het orgel
Het oorspronkelijke orgel werd geschonken door de toenmalige bewoonster van de Cannenburgh, Charlotte, jonkvrouw douarière d' Isendoorn à Blois, geboren Van Oldeneel tot Oldenzeel. Het orgel werd in 1878 geplaatst in de toenmalige Rooms-katholieke "Waterstaatskerk".

Image

Een kleine inleiding over het instrument kerkorgel
Een kerkorgel is een instrument dat bestaat uit een groot aantal pijpen, elk met een eigen lengte. Deze lengte wordt gemeten in voeten. De pijpen staan in groepen (registers) in het orgel en die registers hebben elk hun eigen eigenschappen. De combinatie van de registers van een orgel wordt de dispositie van het orgel genoemd. De registers hebben elk een naam, waarbij tevens de lengte van de basispijp wordt aangegeven. Zo Octaaffluit 4’ een register waarvan de basispijp een lengte heeft van 4 voeten. Het wordt Octaaffluit genoemd, omdat het acht tonen hoger klinkt dan 8-voetsregisters.
De pijpen worden op een houtenbak (de windlade) geplaatst waardoor ze de orgelwind aangevoerd krijgen. Door het verschuiven van houten latten (slepen) kunnen registers aan en uit worden gezet. Dit gebeurt door de gaten van de sleep te verschuiven ten opzichte van de gaten in de lade.
Wanneer het orgel wordt bespeeld, dan worden kleine ventielen in de windlade geopend, waardoor de pijpen voor de betreffende toon wind krijgen en gaan klinken. Het mechaniek dat de beweging van de toesten overbrengt naar de ventielen wordt de tractuur van het orgel genoemd.
Het orgel van de Sint Martinuskerk heeft twee toetsenborden (manualen) en een pedaal. Voor het pedaal zijn echter geen afzonderlijke pijpen beschikbaar. Dit is opgelost door de toetsen van het pedaal te koppelen met de toetsen van een van de manualen, daarom heet het een aangehangen pedaal. Ook de beide manualen kunnen met het zogenoemde manuaalkoppel met elkaar worden verbonden. Daardoor kan de organist dus gebruik maken van de registers van beide manualen tegelijk.

Image

De bouwer en de basis van het orgel
Het bijzondere van het orgel is dat de gebroeders Maarschalkerweerd het vak leerden van de eveneens bekende orgelbouwer Bäts te Utrecht. Ondanks de Duitse invloed in de orgels van Bäts, heeft het orgel in Vaassen een duidelijk Franse traditie en sfeer. Deze Franse stijl werd in Nederland geïntroduceerd door de Parijse orgelbouwer Aristide Cavaillé-Coll. De invloed van de Parijse orgelbouwer op het orgel blijkt uit het volledig overblazend fluitenkoor van 8', 4' en 2', zoals op zijn "Clavier de Recit expressieve", respectievelijk Harmoniekfluit 8', Octaaffluit 4' en Octaaf 2'. In die tijd was een dergelijk onderdeel van de dispositie in Nederland niet gebruikelijk. 

Wijzigingen aan het orgel
Nadat het orgel in 1878 door de gebroeders Maarschalkerweerd werd geplaatst zijn er een aantal wijzigingen op het orgel aangebracht.
Een eerste grote verandering vond plaats toen de huidige kerk in 1917 werd gebouwd. Voor de afbraak van de oude Waterstaatskerk in 1916 werd het orgel in de houten noodkerk, die naast de kerk was gebouwd, geplaatst. Nadat de huidige kerk gereed was werd het orgel daarnaar overgeplaatst.
Rond 1954 werd de toestand van het orgel steeds slechter. Het werd grondig nagezien en de dispositie werd veranderd. Het onderhoud van het orgel bleef echter slecht en het orgel werd uiteindelijk onbespeelbaar.
In 1973 voerde een specialist in historische orgels, J.J. van der Harst, een uitvoerig onderzoek uit. Hij was ondanks de slechte staat van het orgel enthousiast over de artistieke en historische betekenis ervan. Het orgel werd daarna volledig uit elkaar gehaald en grondig nagezien. De orgelkas werd door enkele kerkelijke vrijwilligers (koorleden) gerestaureerd. Hierbij werden de ornamenten weer op het voorfront aangebracht. Op 15 september 1974 kon het orgel weer in gebruik worden genomen.
Op 2 december 1994 werd het orgel op verzoek van het parochiebestuur opnieuw onderzocht door de heer Jos Laus, adviseur van de Katholieke Klokken- en Orgelraad. Tevens werd bij de gemeente Epe een aanvraag ingediend om het orgel op de Rijksmonumentenlijst te plaatsen.

Image

De dispositie van het orgel
Het huidige orgel is door de firma Adema in 1974 gerestaureerd.
De huidige dispositie van het orgel is als volgt:

Hoofdmanuaal 
Bourdon16 vt
Prestant8 vt
Harmoniekfluit8 vt
Prestant4 vt
Octaaffluit4 vt
Quint3 vt
Octaaf (overblazend) 2 vt

Trompet

 

8 vt

 

Manuaal II  
Gamba8 vt
Holpijp8 vt
Salicet4 vt
Roerfluit4 vt
Woudfluit2 vt
 

Het orgel bevat dus 13 sprekende registers verdeeld over twee klavieren, met ieder 54 tonen. Het orgel bestaat uit sleepladen met een mechanische tractuur.
Het aan het hoofdmanuaal aangehangen pedaal bestaat uit 27 toetsen.
Als laatste heeft het orgel een klavier- of manuaalkoppel en een ventiel. 

Image

Wilt u het orgel eens horen?
Uiteraard kunt u naar een mis gaan in de kerk, maar er is binnenkort ook een andere mogelijkheid. Op 24 mei wordt in Vaassen weer een orgelwandelconcert georganiseerd, dat om 13.30 uur begint bij het orgel van de Sint Martinusparochie. Na het concert op het orgel van de parochie vertrekt iedereen naar de Tabernakel voor het vervolg van het concert. Het geheel eindigt in de Vaassense Dorpskerk. Rond 17.00 uur is het wandelconcert afgelopen De drie concerten duren elk ongeveer drie kwartier en worden verzorgd door twee organisten, Christine Kamp en Gerrie Meijers. Het belooft een prachtig concert te worden waarin ook veel vierhandige stukken zullen worden gespeeld. De kosten voor de drie concerten samen zijn € 10,-. Het is ook mogelijk om minder concerten te bezoeken, dan betaalt u € 7,50 voor twee concerten of € 5,- voor een concert. Voor meer informatie over het orgelwandelconcert kunt u contact opnemen met Mart Lookman, telefoon 0578-614638.

 

 
< Vorige   Volgende >
Joomla Template by Joomlashack
Free Joomla Templates